{"id":126662,"date":"2015-03-06T19:49:43","date_gmt":"2015-03-06T18:49:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.recom.link\/upotreba-cinjenica-u-umetnickim-delima-pozoriste-2\/"},"modified":"2015-03-19T19:14:20","modified_gmt":"2015-03-19T18:14:20","slug":"upotreba-cinjenica-u-umetnickim-delima-pozoriste","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.recom.link\/sq\/upotreba-cinjenica-u-umetnickim-delima-pozoriste\/","title":{"rendered":"P\u00ebrdorimi i fakteve n\u00eb veprat artistike :: Teatrit"},"content":{"rendered":"

Bojan Munjin<\/strong><\/p>\n

T\u00eb jesh i pranish\u00ebm<\/h1>\n

\"IMG_9079\"<\/a><\/p>\n

Kur shikohet nga nj\u00eb distanc\u00eb e mjaftueshme kohore (Nisma) KOMRA \u2013 ajo e diel paradite, kur \u00ebsht\u00eb diskutuar p\u00ebr tem\u00ebn e luft\u00ebrave t\u00eb kaluara, artin dhe faktet (brenda Forumit t\u00eb X-t\u00eb Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb tranzicionale n\u00eb vendet post-jugosllave), at\u00ebher\u00eb nuk mund t\u00eb thuhet se ai takim n\u00eb vete ka p\u00ebrmbajtur ndonj\u00eb moment t\u00eb ngritjes katarzike, por edhe fijet e nj\u00eb drame t\u00eb r\u00ebnd\u00eb. N\u00eb nj\u00eb vend, si edhe n\u00eb aktin e kat\u00ebrt t\u00eb Hamletit, jan\u00eb gjetur protagonist\u00ebt e tragjedis\u00eb jugosllave, t\u00eb cil\u00ebn as pas 25 vitesh nuk mund ta harrojm\u00eb; viktimat e saj, d\u00ebshmitar\u00ebt, luft\u00ebtar\u00ebt e mobilizuar, artist\u00ebt (filmik) teatror, aktivist\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb num\u00ebruar t\u00eb vdekurit dhe iu kan\u00eb ndihmuar t\u00eb gjall\u00ebve dhe edhe ata, sot njer\u00ebz t\u00eb rritur, t\u00eb cil\u00ebt aso kohe akoma kan\u00eb qen\u00eb shum\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl dhe t\u00eb cil\u00ebt me tmerr n\u00eb syt\u00eb e f\u00ebmij\u00ebve kan\u00eb par\u00eb katastrof\u00ebn njer\u00ebzore. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, shum\u00eb prej atyre njer\u00ebzve q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm at\u00eb t\u00eb diele paradite, n\u00eb fatin e tyre jet\u00ebsor iu jan\u00eb shkruar role t\u00eb shum\u00ebfishta, n\u00eb t\u00eb cilat jan\u00eb p\u00ebrzier biografit\u00eb profesionale dhe vuajtjet njer\u00ebzore, arti i bukur dhe realiteti i sh\u00ebmtuar, kampet e refugjat\u00ebve dhe reflektor\u00ebt e teatrove, vragat n\u00eb shpirt dhe vuajtja n\u00eb fytyr\u00eb: ai peizazh i mbytur i brendsh\u00ebm mund t\u00eb ndjehej n\u00eb mesin e t\u00eb pranishm\u00ebve ende sa ishin duke e pir\u00eb kafen e m\u00ebngjesit dhe po p\u00ebrgatiteshin p\u00ebr konferenc\u00ebn e cila \u2013 sipas shenjave t\u00eb jashtme \u2013 ka ngjar\u00eb me cil\u00ebndo konferenc\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb k\u00ebsaj bote. At\u00eb m\u00ebngjes, megjith\u00ebk\u00ebt\u00eb, di\u00e7ka mungonte e k\u00ebt\u00eb do ta hetonte me gjas\u00eb ndonj\u00eb terapeut pos-traumatik: njer\u00ebzit bisedonin n\u00eb grupe t\u00eb vogla, por qeshje t\u00eb z\u00ebshme dhe t\u00eb shlirshme nuk kishte. Vet\u00ebm vdekja e dhunshme si edhe shum\u00eb fakte t\u00eb tjera t\u00eb pamoralshme dhe nd\u00ebrgjegjja si refleks i mbetur njer\u00ebzor, i kan\u00eb bashkuar t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta njer\u00ebz q\u00eb t\u00eb jen\u00eb s\u00eb bashku, duke krijuar, n\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb, nj\u00eb takim rutinor n\u00eb vendin e humanitetit potencial dhe ndoshta t\u00eb pazakonsh\u00ebm. Shikojm\u00eb me padurim dhe n\u00eb gjer\u00ebsi, arti k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb dukur nj\u00eb dekor i tep\u00ebrt sepse \u2013 thuajse t\u00eb gjith\u00eb tmerrin jugosllav t\u00eb luft\u00ebs e kemi m\u00ebsuar p\u00ebrmend\u00ebsh \u2013 ne tashm\u00eb dy dhjet\u00ebvjet\u00ebsha e gjysm\u00eb n\u00eb ethe i shqiptojm\u00eb me qindra emra edhe t\u00eb viktimave e edhe t\u00eb kriminel\u00ebve; se si kush ka r\u00ebn\u00eb e nuk \u00ebsht\u00eb dashur, dhe se si e gjith\u00eb ajo ka qen\u00eb dhe nuk \u00ebsht\u00eb e th\u00ebn\u00eb t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb. Grindemi dhe ul\u00ebrijm\u00eb edhe ndaj miqve dhe n\u00eb ata q\u00eb nuk mendojn\u00eb si ne, jemi verbuar nga ritregimi i p\u00ebrs\u00ebritur i tmerreve n\u00eb Vukovar dhe n\u00eb Sarajev\u00eb, nga \u201cStuhia\u201d, dhe nga kolona e refugjat\u00ebve t\u00eb Mitrovic\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb jemi gati p\u00ebr t\u00eb r\u00ebn\u00eb edhe nj\u00ebher\u00eb n\u00ebse duhet, duke d\u00ebshmuar me k\u00ebt\u00eb vet\u00ebm at\u00eb se thell\u00ebsisht jemi t\u00eb palumtur p\u00ebr shkak t\u00eb asaj q\u00eb ka ndodhur, t\u00eb cil\u00ebn nuk kemi mundur ose nuk kemi d\u00ebshiruar p\u00ebr ta parandaluar, si dhe q\u00eb krejt k\u00ebt\u00eb nuk mund t\u2019ia falim as vetvetes e as t\u00eb tjer\u00ebve. S\u00eb k\u00ebndejmi, para njer\u00ebzve, t\u00eb cil\u00ebt gjat\u00eb atyre shum\u00eb viteve jan\u00eb g\u00eblltitur nga frika dhe d\u00ebshp\u00ebrimi, sesioni P\u00ebrdorimi i fakteve n\u00eb veprat me artistike <\/em>ka mundur p\u00ebr t\u2019iu ting\u00eblluar si nj\u00eb incident i paturp ose si nj\u00eb shtirje intelektuale, por ky do t\u00eb ishte rasti sikur at\u00eb m\u00ebngjes t\u00eb bisedonim p\u00ebr komedin\u00eb, pjes\u00ebt shakatare ose sikur t\u00eb teorizonim p\u00ebr teatrin. At\u00eb m\u00ebngjes jemi marr\u00eb me shfaqjet, t\u00eb cilat kan\u00eb folur p\u00ebr luft\u00ebrat e kaluara dhe ajo q\u00eb ndoshta ka qen\u00eb \u201cgazmore\u201d ka qen\u00eb vet\u00ebm humori i zi; ende e quajn\u00eb e \u201cqeshura para trek\u00ebmb\u00ebshit\u201d, me t\u00eb cil\u00ebn sh\u00ebrbehen njer\u00ebzit q\u00eb t\u00eb mos \u00e7menden nga tmerri, nj\u00ebsoj si edhe artist\u00ebt p\u00ebr ta treguar ironin\u00eb dhe urrejtjen ndaj fakteve, t\u00eb cilat neve n\u00eb koh\u00ebt e luft\u00ebrave, kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb gatshme p\u00ebr t\u00eb na g\u00eblltitur.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb shfaqur videoja hyr\u00ebse me pjes\u00ebt e gjasht\u00eb shfaqjeve, t\u00eb cilat trajtojn\u00eb luft\u00ebn n\u00eb Jugosllavi dhe faktet rreth saj; nj\u00eb pjes\u00eb, nga shfaqja Hipermnezioni<\/em> n\u00eb regji t\u00eb regjisorit sarajevas Selma Spahiqit <\/strong>posa\u00e7\u00ebrisht \u00ebsht\u00eb \u201cqesharake\u201d, sepse i paraqet banor\u00ebt e \u00e7mendur t\u00eb nj\u00eb rrokaqielli sarajevas, t\u00eb cil\u00ebt ushtari n\u00eb vij\u00ebn kufitare i ndan sipas komb\u00ebsis\u00eb dhe k\u00ebrkon q\u00eb t\u00eb shkruajn\u00eb q\u00eb me vullnet po e braktisin pron\u00ebn e tyre….<\/p>\n